Майнерді компьютерден қалай жоюға болады: анықтау мен тазалаудың ең тиімді әдістері

Пайдаланушылар жиі компьютердің баяулап, шулап, қыза бастайтынына және бұрынғыдай тез жұмыс істемейтініне тап болады, тіпті олар ауыр бағдарламаларды іске қоспаса да. Мұның бір ықтимал себебі — компьютерде жасырын майнердің жұмыс істеуі. Бұл — зиянды бағдарлама, ол сіздің процессорыңыздың немесе видеокартаңыздың ресурстарын криптовалюта өндіру үшін пайдаланады, бірақ өзіңіз үшін емес, хакерлердің пайдасына.

Майнер құрылғының өнімділігін төмендетеді, оны қызып кетуге ұшыратады және тұрақты жүктемелердің салдарынан «темірді» істен шығару қаупін тудырады. Сондықтан оны дер кезінде анықтап, жою өте маңызды. Бұл мақалада біз сіздің компьютеріңізге майнер «орналасқанын» қалай білуге болатынын, оны қалай табуға және қауіпсіз түрде жоюға болатынын қарастырамыз.

Компьютерде майнердің бар екенін көрсететін белгілер

Компьютерде майнер болуы мүмкін екенін бірқатар тән белгілер арқылы анықтауға болады. Егер төмендегілерді байқасаңыз, назар аударыңыз:

1. Компьютер баяу жұмыс істей бастады. Браузерді немесе құжаттарды ашу сияқты қарапайым тапсырмалар әдеттегіден көп уақыт алады. Ойындар «қатқақтап» қалады, бейнелер тұтығып ойнайды.
2. Процессор немесе видеокарта бос кезде де жүктеліп тұрады. Егер сіз ештеңе істемей отырсаңыз да, желдеткіштер ойындағыдай қатты жұмыс істеп тұрса — бұл алаңдауға себеп. Майнерлер ресурстарды 80–100% ғана емес, 30–70% деңгейде де пайдаланып, көзге түспеуге тырысады.
3. Компьютер қатты қыза бастады. Корпусы ыстық, кулерлер барынша айналып тұр, бірақ сіз ауыр бағдарламалар ашпағансыз.
4. Тапсырмалар менеджерінде түсініксіз процестер бар. Процестер тізімінде жүйені қатты жүктейтін бейтаныс немесе күдікті атаулы бағдарламалар пайда болады. Зиянды майнерлер жүйелік процестер ретінде жасырынып не мүлде көрінбей қалуы мүмкін.
5. Энергияны көп тұтыну. Ноутбукта батарея әдеттегіден жылдам отырып қалады.

Егер осы белгілердің біреуін немесе бірнешеуін байқасаңыз, жүйеде жасырын майнер бар деген күдік тууы мүмкін.

Компьютерде майнерді қалай анықтауға болады

Компьютеріңізде майнер бар-жоғын білу үшін шағын тексеру жүргізу қажет. Қарапайым қадамдардан бастаңыз:

1. Процессор мен видеокартаның жүктемесін тексеріңіз. «Тапсырмалар менеджерін» (Ctrl + Shift + Esc) ашып, «Өнімділік» қойындысына өтіңіз. Егер процессор немесе видеокарта үнемі қалыптыдан жоғары деңгейде (көбінесе 30–70%) жүктеліп тұрса, әсіресе ештеңе істемей отырсаңыз — бұл күдік тудырады.
2. Процестерді тексеріңіз. «Процестер» қойындысында ең көп ресурсты пайдаланатын бағдарламаларды қараңыз. Сипаттамасы жоқ, белгісіз өндірушіден шыққан немесе күмәнді орындардан (мысалы, уақытша файлдар қалтасынан) іске қосылған процестерге назар аударыңыз. Процес атауы бойынша іздеу әрдайым тиімді бола бермейді, себебі майнерлер көбіне заңды атаулармен жасырынады.
3. Үшінші тараптың утилиталарын пайдаланыңыз. Microsoft ұсынған тегін Process Explorer бағдарламасын жүктеп алыңыз. Ол процестер туралы көбірек ақпарат береді. Егер сипаттамасы жоқ немесе белгісіз өндірушіден шыққан процесті көрсеңіз — оны тексеру керек. Автожүктеуді тереңірек тексеру үшін Microsoft-тың Autoruns утилитасын қолдануға болады.
4. Файлдарды VirusTotal арқылы тексеріңіз. Егер күмәнді файл немесе процесс тапсаңыз, оны VirusTotal.com сайтына жүктеңіз. Бұл қызмет ондаған антивирус қозғалтқыштары арқылы тексереді.
5. Браузер кеңейтімдерін тексеріңіз. Зиянды майнерлер кеңейтім ретінде жасырына алады. Барлық браузерлердегі орнатылған кеңейтімдерді қарап шығыңыз және белгісіздерін өшіріңіз не жойыңыз.
6. Автожүктеуді қараңыз. «Тапсырмалар менеджерін» ашып, «Автожүктеу» қойындысына өтіңіз де, жүйемен бірге күмәнді бағдарламалар жүктелмейтініне көз жеткізіңіз.
7. Желілік белсенділікті талдаңыз. Майнер интернетке деректер жіберетіндіктен, жоғары желілік белсенділік байқалуы мүмкін. «Тапсырмалар менеджеріндегі» «Желі» қойындысынан интернетті белсенді пайдаланатын процестерді қараңыз. Қосымша ақпаратты Windows жүйесінің Resource Monitor құралынан немесе басқа желілік анализаторлардан алуға болады.

Егер осы қадамдардан кейін күдікті процестер немесе кеңейтімдер анықталса, оларды жоюға кірісіңіз. Майнерден неғұрлым ерте құтылсаңыз, жүйеге соғұрлым аз зиян тиеді.

Майнерді жою тәсілдері

Іс-әрекетті тезірек жасау керек. Бағдарлама жүйеде неғұрлым ұзақ тұрса, процессор мен видеокартаға түсетін жүктеме соғұрлым жоғары болады, бұл өз кезегінде компоненттердің тез тозуына әкеледі.

Майнерді жоюға келесі әрекеттер көмектеседі:

1. Күдікті процесті тоқтатыңыз. «Тапсырмалар менеджерін» ашып, майнермен байланысты процесті табыңыз, оған тінтуірдің оң жақ батырмасын басып, «Тапсырманы аяқтау» тармағын таңдаңыз. Бұл майнердің жұмысын уақытша тоқтатады, бірақ оны толығымен жоймайды. Зиянды бағдарламалар көбінесе автожүктеу, қызметтер немесе жоспарлаушы тапсырмалар арқылы қайта іске қосылады.
2. Бағдарламаны «Бағдарламалар мен компоненттер» арқылы жойыңыз. Егер майнер бағдарлама ретінде орнатылған болса, оны әдеттегі тәсілмен жоюға тырысыңыз: «Басқару панелін» ашыңыз, «Бағдарламаларды жою» бөліміне өтіп, күмәнді атауды табыңыз. Егер бұл бағдарлама не екенін білмесеңіз, алдымен интернеттен іздеп көріңіз, себебі маңызды жүйелік компонентті кездейсоқ өшіріп тастауыңыз мүмкін. Бірақ есте сақтаңыз: қазіргі майнерлердің көпшілігі бұл тізімде көрінбейді немесе заңды бағдарлама ретінде жасырынады.
3. Тапсырмалар жоспарлаушысы мен қызметтерді тексеріңіз. «Windows тапсырмаларын жоспарлаушы» мен «Қызметтер» құралдарын іске қосыңыз. Жүйе жүктелгенде қосылатын немесе үнемі қайталанатын бейтаныс және күмәнді жазбаларды іздеңіз.
4. Антивируспен сканерлеуден өткізіңіз. Dr.Web CureIt!, Malwarebytes, Kaspersky Free немесе басқа антивирусты қолданып, толық тексеру жүргізіңіз. Бұл бағдарламалар майнерлерді тиімді анықтап, жоя алады. Сканерлеу алдында антивирус базаларын жаңартуды ұмытпаңыз.
5. Арнайы утилиталарды пайдаланыңыз. AdwCleaner, Zemana AntiMalware немесе AVZ сияқты бағдарламалар жасырын майнерлерді, қалдық файлдарды және реестр не автожүктеу ішіндегі зиянды жазбаларды анықтауға көмектеседі.
6. Автожүктеуді тексеріп, оны тазалаңыз. Күдікті жазбаларды табу үшін «Тапсырмалар менеджеріндегі» («Автожүктеу» қойындысы) құралды немесе Microsoft ұсынған Autoruns утилитасын пайдаланыңыз.
7. VirusTotal арқылы тексеру жүргізіңіз. Күдікті файлдар мен процестерді VirusTotal.com сайтына жүктеп, бірнеше антивирус арқылы бірден тексеруге болады.
8. Егер майнерді жою мүмкін болмаса, Windows жүйесін қауіпсіз режимде жүктеп, тексеруді қайталаңыз. Ерекше күрделі жағдайларда Windows жүктелмей-ақ жүйені тазартуға мүмкіндік беретін антивирустық LiveCD (мысалы, Kaspersky Rescue Disk немесе Dr.Web LiveDisk) қолдану ұсынылады.

Реестрді қолмен өзгерту немесе жүйелік файлдарды сенімділіксіз жою ұсынылмайды, себебі бұл операциялық жүйеге зақым келтіруі мүмкін.

Майнерлерден қорғану және алдын алу

Майнер қайтадан оралмас үшін және компьютеріңізге қайта орнамауы үшін келесі қарапайым кеңестерді ұстаныңыз:

1. Жүйе мен антивирусты жаңартып отырыңыз. Ескірген Windows нұсқалары мен антивирустар вирустар мен майнерлер үшін оңай нысанаға айналады. Тұрақты жаңартулар осындай «осал тұстарды» жабуға көмектеседі.
2. Күмәнді сайттардан бағдарламаларды жүктемеңіз. Көптеген майнерлер компьютерге тегін бағдарламалар, бұзылған нұсқалар (кряктар), жалған жаңартулар арқылы енеді. Бағдарламаларды тек сенімді көздерден жүктеңіз.
3. Зиянды скрипттерді бұғаттайтын құралдарды пайдаланыңыз. Chrome, Firefox браузерлерінде uBlock Origin, NoScript немесе ұқсас кеңейтімдерді орнатыңыз. Олар сайттардағы майнингті іске қосатын скрипттерді бұғаттайды. Сондай-ақ Brave сияқты қорғанысы күшейтілген браузерлерді немесе арнайы анти-майнер кеңейтімдерін қолданып көріңіз.
4. Компьютерді үнемі тексеріп тұрыңыз. Ешқандай күмән болмаса да, анда-санда Malwarebytes сияқты утилита немесе антивируспен толық сканерлеу жүргізіңіз. Бұл қауіптерді ертерек анықтауға мүмкіндік береді.

Компьютердегі майнер — бұл жай ғана кішігірім қолайсыздық емес. Ол көзге түспей сіздің компьютеріңіздің ресурстарын тұтынады, компоненттердің қызмет ету мерзімін қысқартады және жүйенің жұмысын баяулатады. Бірақ жақсы жаңалық — егер дұрыс әрекет етсеңіз, оны тауып, жоюға болады.

Мәселені неғұрлым ерте байқасаңыз, оны шешу де соғұрлым жеңіл болады. Ал болашақта қорғану үшін қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтаңыз: жүйені жаңартып отырыңыз, сенімді антивирусты пайдаланыңыз, күмәнді файлдарды жүктемеңіз. Компьютеріңізді қорғаңыз! Ол сіз үшін ғана жұмыс істесін, біреудің криптовалюта өндірісі үшін емес!