Жақындасуға арналған сұрақтар: ғашық болуға жетелейтін 36 сұрақ

Қазіргі заманда диалогтар көбіне «Қалайсың?» және «Не істеп жатырсың?» деген қысқа сұрақтармен шектеліп жатқанда, бізге шынайы жақындық қатты жетіспейді. 1997 жылы америкалық психолог Артур Арон арнайы эксперимент жүргізіп, дұрыс қойылған сұрақтар екі бейтаныс адамның бір-біріне тез жақындасуына әсер ететінін дәлелдеді. Осылайша «36 сұрақ әдістемесі» дүниеге келді, және ол бүгінге дейін бүкіл әлемде қолданылып келеді.

Әдістеменің шығу тегі

36 сұрақ әдістемесі Нью-Йорк штаттық университетінің Стоуни-Брук кампусында Артур Арон жетекшілік еткен зерттеу тобы жүргізген ғылыми эксперимент аясында жасалды. Ғалымдардың мақсаты — екі адамның арасындағы жақындықты жылдамдатуға бола ма, және ол үшін ашықтық, эмоциялық осалдық пен сенімге жағдай жасау жеткілікті ме деген сұраққа жауап табу еді.

Эксперимент барысында қатысушылар бір-біріне кезекпен 36 сұрақ қойып, олардың мазмұны біртіндеп тереңдей түскен. Осыдан кейін олар төрт минут бойы үнсіз көз тастап отырған. Бұл қарапайым көрінетін сценарий таңғаларлық нәтижелер берді: қатысушылар эмоциялық байланыс, сенім және тіпті ғашықтық сезімі пайда болғанын айтқан.

Бұл әдістеме бұқараға The New York Times басылымында шыққан мақала арқылы танылды — журналист қыз өзінің жеке тәжірибесін сипаттап, жарты жылдан соң сол экспериментке қатысқан адамына тұрмысқа шыққанын жазған. Осы оқиға қоғамда үлкен қызығушылық туғызып, әдістеме тек ғылыми зерттеулерде емес, сонымен қатар психотерапияда, коучингте және күнделікті өмірде де кеңінен қолданыла бастады.

Артур Арон бұл әдістеменің сәттілігін жақындықтың — құпия емес, адамдардың бір-біріне ашық болуынан туындайтыны арқылы түсіндіреді. Адамдар жеке сезімдерімен, қорқыныштарымен және армандарымен бөліскенде ғана шынайы жақындай түседі. Ал 36 сұрақтың құрылымы дәл осыған жол ашады.

36 сұрақ әдістемесі қалай жұмыс істейді

Бұл әдістеменің мәні — сұрақтарды біртіндеп қарапайымнан терең әрі жеке сипаттағы тақырыптарға көшу арқылы қою. Осындай бірізділік диалогқа қатысушыларға өзара жайлы қарқында ашылуға мүмкіндік береді, нәтижесінде олардың арасында эмоциялық жақындық арта түседі.

Сұрақтар шартты түрде үш деңгейге бөлінеді:

1. Бірінші деңгей — жеңіл, бірақ жеке атмосфера қалыптастыруға бағытталған. Бұл сұрақтар арқылы әңгімелесушілер бір-бірін үстірт емес, аздап тереңірек тани бастайды, алайда әлі де жайлылық шекарасынан шықпайды.
2. Екінші деңгей — сенімді арттыру кезеңі. Мұнда құндылықтар, тәжірибе мен қарым-қатынас тақырыптары қозғалады. Қатысушылар өз сезімдері, өмірлік оқиғалар мен ішкі сенімдері жайлы бөлісе бастайды.
3. Үшінші деңгей — ең жақын әрі ашық сұрақтар. Бұл бөлімде қорқыныштар, армандар, жақын адамдармен қарым-қатынас тақырыптары қозғалады. Бұл — эмоциялық байланыс орнату үшін қажетті осалдыққа алғашқы нақты қадам.

Тізбектілік — маңызды. Дәл осы реттілік қатысушыларға жеңілден күрделіге қарай біртіндеп өтуге, бір-біріне ашылуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, сұрақтарды кезекпен қою және оларға шынайы жауап беру — теңдік пен өзара қатысу сезімін тудырады. Екі адам да ашылады, екеуі де тыңдайды.

Жағдай да кем емес маңызға ие. Әңгіме жеке, тыныш және жайлы ортада өткен дұрыс. Алаңдататын факторларды алып тастаңыз, телефонды сөндіріңіз және әңгімені шын ниетпен қабылдауға тырысыңыз. Бұл әдістің тиімділігі — тек егер сізде шынайы қызығушылық пен естуге дайындық болса ғана көрінеді.

Соңғы нүкте — төрт минуттық көз тастап қарау. Бұл — қарапайым, бірақ өте күшті әдіс: дәл осы сәт әңгіме барысында туған эмоциялық жақындықты бекітуге көмектеседі.

36 сұрақтың тізімі

Міне, өзара жақындық сезімін оятуға көмектесетін дәл сол 36 сұрақтың жиынтығы.

Бірінші бөлім: байланыс орнату

Бұл сұрақтар сенім атмосферасын қалыптастыруға көмектеседі. Олар жеңіл, кейде әзіл аралас, бірақ белгілі бір ашықтық пен серіктеске назар аударуды талап етеді:

1. Егер кешкі асқа кез келген адамды шақыра алсаң, ол кім болар еді?
2. Белгілі адам болғың келе ме? Қай салада?
3. Маңызды телефон қоңырауы алдында не айтатыныңды алдын ала жаттап аласың ба? Неліктен?
4. Бір күнді сен үшін шынымен жақсы ететін не нәрсе?
5. Соңғы рет өзің үшін қашан ән айттың? Ал басқа адам үшін ше?
6. Егер 90 жасқа дейін өмір сүре алсаң және 30 жастағы санаңды не тәніңді сақтап қалу мүмкіндігі берілсе, қайсын таңдар едің?
7. Өлімің туралы алдын ала бір сезімің бар ма?
8. Өзің мен сұхбаттасыңда ортақ деп санайтын үш қасиетті ата.
9. Өміріңде ең қатты алғыс білдіретін нәрсең не?
10. Сені қалай тәрбиелегеніне қатысты нені өзгертер едің?
11. 4 минут ішінде өміріңнің тарихын сұхбаттасыңа егжей-тегжейлі баяндап бер.
12. Ертең оянғанда қандай жаңа қасиет не қабілетке ие болғың келер еді?

Екінші бөлім: сенімді тереңдету

Бұл кезеңде әңгіме әлдеқайда жеке сипатқа ие бола бастайды. Мұнда армандар, қорқыныштар, қарым-қатынастар мен әр адам үшін маңызды естеліктер қозғалады:

1. Егер хрусталь шар саған өзің, өмірің, болашағың немесе басқа нәрсе туралы шындықты айтып бере алса, не білгің келер еді?
2. Ұзақ уақыт бойы армандап жүрген, бірақ әлі жүзеге асырмаған нәрсең бар ма? Неліктен ол орындалмады?
3. Өміріңдегі ең үлкен жетістік деп нені санайсың?
4. Достықта ең қатты бағалайтын қасиетің қандай?
5. Сендегі ең қымбат естелік қандай?
6. Ең ауыр естелігің не?
7. Егер бір жылдан кейін өлетініңді білсең, өміріңде нені өзгертер едің? Неліктен?
8. Сен үшін «достық» деген не мағына білдіреді?
9. Махаббат пен жақындық сенің өміріңде қандай рөл атқарады?
10. Серіктесіңнің бес жақсы қасиетін ата. Ол да дәл солай саған қатысты айтсын.
11. Отбасыңмен қарым-қатынасың қаншалықты жақын және жылы?
12. Анаң туралы ойлағанда қандай сезімдер туындайды?

Үшінші бөлім: эмоциялық жақындық пен осалдық

Бұл соңғы кезең — шынайылықты талап ететін сәт. Бұл сұрақтар — өте жақын жандардың арасында да сирек талқыланатын тақырыптар, сондықтан олардың маңызы зор:

1. «Біз…» деп басталатын үш шынайы сөйлем құрастыр (мысалы: «Біз екеуміз де осы бөлмеде өзімізді… деп сезінеміз»).
2. «Менің өмірімде сондай адам болса екен, кіммен бөлісе алсам…» деген сөйлемді аяқта.
3. Егер сен сұхбаттасыңа жақын дос болар болсаң, ол сен туралы нені білуі маңызды деп ойлайсың?
4. Сенің серіктесіңде ұнайтын қандай қасиеттер бар — айтып бер.
5. Сені ұялтқан немесе өзіңді осал сезінуге мәжбүр еткен бір жағдаймен бөліс.
6. Соңғы рет біреудің көзінше қашан жыладың? Ал жалғыз өзің?
7. Сұхбаттасыңа байланысты қазірдің өзінде ұнай бастаған бір нәрсені айт.
8. Қандай тақырыпта әзіл айтуға болмайды деп есептейсің?
9. Егер бүгін өлсең және жақындарыңмен сөйлесуге мүмкіндік болмаса, қандай айтылмай қалған сөз үшін қатты өкінер едің?
10. Үйің өртеніп жатса және тек бір затты құтқара алсаң, не алар едің? Неліктен?
11. Отбасыңдағы қай адамның қазасы сені ең қатты күйзелтер еді? Неліктен?
12. Жеке бір проблемаңмен бөліс және сұхбаттасыңнан бұл жағдайда ол не істер еді деп сұра. Сонымен қатар, сенің бұл жағдайдағы сезім-күйің қандай деп ойлайтынын айтуын өтін.

Қалай қолдануға болады

Бұл әдістеме тек романтикалық серіктестерге ғана емес, достарға, отбасы мүшелеріне, тіпті әріптестерге де арналған. Ең қолайлы жағдай — 45–60 минуттай бос уақытыңыз, жеке әрі тыныш орта және ашық болуға дайындық. Сұрақтарды кезекпен қойыңыздар, жауапты бөлмей, бағаламай тыңдаңыздар. Бұл техниканы кездесуде, отбасылық терапияда немесе достықты нығайту үшін қолдануға болады.

36 сұрақ әдістемесі — жай ғана ойын емес, сенім мен жақындық орнатуға арналған қуатты құрал. Ол шынайы байланыстың осалдықтан, ашықтықтан және басқа адамның ішкі әлеміне деген шынайы қызығушылықтан туатынын еске салады. Өзіңіз байқап көріңіз — мүмкін, серіктесіңізден бұрын байқамаған ғажайып қырларды ашарсыз.